گزارش هفتگی ۹۰
- آرایش دوبارهٔ خشثره ها برای پاسداری از ایرانشهر» از زبان سردار رضایی
دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران در سخنانی تازه، از دگرگونی در شیوهٔ ادارهٔ نبرد، رفتار دیپلماتیک و آمادگیهای دفاعی ایران در پی جنگ چهلروزه سخن گفته است. او با اشاره به پیشینهٔ دیرپای ایران و عمر کوتاهتر ایالات متحده، رویارویی کنونی را تقابل «ملت پنجهزارسالهٔ ایران» با «دولت دویستوپنجاهسالهٔ آمریکا» توصیف کرده است.
او همچنین گفته است که تصمیم خامنه ای جونیور برای بهکارگیری فرماندهان باتجربه، نشاندهندهٔ آن است که تجربههای بهدستآمده در یک سال گذشته در نبرد آینده به کار گرفته خواهد شد و جنگ آینده از جنگ چهلروزه متفاوت خواهد بود. به گفتهٔ او، در شیوهٔ اداره و پیشبرد جنگ نیز دگرگونیهایی پدید خواهد آمد و در رفتار دیپلماتیک ایران نیز تغییراتی صورت خواهد گرفت.
دبیر شورایعالی امنیت ملی همچنین مدعی شده است که سیاستهای دونالد ترامپ جهان را بیش از پیش به سوی اندیشیدن به دستیابی به جنگافزار هستهای سوق داده است. او در این زمینه گفته است که رفتار واشنگتن میتواند پیامدهایی فراتر از رویارویی کنونی داشته باشد و انگیزهٔ برخی کشورها برای دنبال کردن توان بازدارندگی هستهای را افزایش دهد.
در بخش دیگری از سخنان خود، او از آغاز آنچه «جنگ کدگآماری» خوانده شده از سوی دولت ترامپ سخن گفته و تأکید کرده است که ایران برای رویارویی با این فشارها نیز آماده است. به گفتهٔ او، حملات کنونی ایران هدفمند شده و تهران همزمان برای خنثی کردن فشارهای کدگآماری آمریکا برنامه دارد.
او دربارهٔ رویارویی دریایی نیز مدعی شده است که ترامپ با عنوان «عملیات آزادی» سه ناوچه را به سوی تنگهٔ هرمز فرستاده، اما پس از آنکه این شناورها هدف قرار گرفتهاند، واشنگتن دو روز بعد از توقف عملیات سخن گفته است.
دبیر شورایعالی امنیت ملی دربارهٔ گفتوگوهای ایران و عمان پیرامون گذرگاه هرمز نیز گفته است که دو کشور دربارهٔ یک مسیر میانی برای رفتوآمد کشتیها به توافق رسیدهاند؛ با این حال، به گفتهٔ او، این سازوکار هنوز تنها بر روی کاغذ است و گشایش تنگهٔ هرمز منوط به آن خواهد بود که ایالات متحده به تعهدات خود عمل کند.
او در ادامه هشدار داده است که پاسخ ایران به هرگونه اقدام ترامپ، «مقابلهبهمثل زلزلهوار» خواهد بود و تأکید کرده است که ایران به هیچ روی تسلیم نخواهد شد و تا واپسین توان از سرزمین خود دفاع خواهد کرد. به گفتهٔ او، تهران اجازه نخواهد داد نیروهای دشمن به خاک ایران راه یابند.
در بخش دیگری از سخنانش، او پیمان دفاعی میان پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی را نشانهای از آن دانسته که آمریکا به این کشورها گفته است قصد دارد از منطقه بیرون برود.
در مجموع، سخنان دبیر شورایعالی امنیت ملی تصویری از آمادهسازی ایران برای مرحلهای تازه از رویارویی ترسیم میکند؛ مرحلهای که در آن، افزون بر توان رزمی، دگرگونی در شیوهٔ ادارهٔ جنگ، دیپلماسی، رویارویی کدگآماری و سامان امنیتی منطقه نیز مورد توجه قرار گرفته است. در این چارچوب، هرمز همچنان یکی از مهمترین اهرمهای راهبردی ایران به شمار میرود و گشایش آن از نگاه تهران به اجرای مجموعهای از تعهدات از سوی واشنگتن پیوند خورده است.
-فرّ ایرانشهر در برابر تازشِ کدگآماری دسمنان؛
سپاه پاسداران ایرانشهر: برای هر کنشِ دشمن، چارهای از پیش آراستهایم
سردار محبی، سخنگوی سپاه پاسداران ، در سخنانی دربارهٔ فشارهای تازهٔ ایالات متحده علیه ایران گفته است که واشنگتن پس از ناکامی در آوردگاه نظامی، به میدان جنگ کدگآماری روی آورده است. او با اشاره به سخنان رئیسجمهوری آمریکا دربارهٔ آغاز شدیدترین جنگ کدگآماری علیه ایران، این سخنان را بهگونهای پذیرش نهانِ ناکامی آمریکا در میدان نظامی دانسته است.
محبی گفته است اگر ایالات متحده در آوردگاه نظامی به پیروزی رسیده بود، نیازی به آغاز کارزار کدگآماری نداشت. او همچنین یادآور شده است که فشارهای کدگآماری علیه ایران پدیدهای تازه نیست و به گفتهٔ او، آمریکا نزدیک به ۴۷ سال است که بخشهای گوناگون کشور را زیر فشار تحریم و محدودیتهای کدگآماری قرار داده است. از دید او، آنچه در مرحلهٔ کنونی اهمیت بیشتری دارد، کوشش آمریکا برای اثرگذاری بر برداشت و باور مردم ایران و القای این تصور است که واشنگتن دست بالا را در رویارویی دارد.
سخنگوی سپاه در ادامه تأکید کرده است که نیروهای مسلح ایران برای هرگونه کنش خصمانهٔ آمریکا، سناریوهای از پیش آماده دارند و جنگ کدگآماری نیز از این قاعده جدا نیست. به گفتهٔ او، ایران برای کاستن از پیامدهای فشارهای آمریکا برنامهریزی کرده و میتواند پیوندهای کدگآماری خود با دیگر کشورها را بدون وابستگی به سازوکارهای زیر فرمان واشنگتن ادامه دهد.
او همچنین مدعی شده است که ایران در نزدیکی پایگاههای نفوذ آمریکا در منطقه، همچنان سرگرم گسترش دادوستد و پیوندهای کدگآماری با دیگر کشورهاست و توانسته است بخشی از فشارهای آمریکا را دور بزند. محبی گفته است پیامد این رویکرد در آیندهٔ نزدیک آشکار خواهد شد.
در مجموع، سخنان سخنگوی سپاه نشاندهندهٔ آن است که تهران فشار کدگآماری را ادامهٔ همان رویارویی گستردهتر با واشنگتن میداند؛ رویاروییای که از میدان جنگ به حوزههای بازرگانی، مالی و روانی کشیده شده است. در این نگاه، هدف آمریکا تنها کاستن از توان کدگآماری ایران نیست، بلکه اثرگذاری بر اراده و برداشت جامعهٔ ایران نیز بخشی از کارزار کنونی به شمار میرود.
از سوی دیگر، ادعای وجود سناریوهای مشخص برای مقابله با همهٔ اقدامات خصمانه و توانایی ادامهٔ دادوستد با دیگر کشورها، بیانگر کوشش تهران برای نشان دادن تابآوری سامان کشور در برابر فشار بیرونی است؛ هرچند میزان کامیابی این سیاست و پیامدهای واقعی آن بر پیوندهای کدگآماری ایران، نیازمند سنجش بر پایهٔ دادههای مستقل و قابل اندازهگیری است.
-«تصویب باژِ و خراج گذر از هرمز
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی از تصویب دریافت هزینهٔ خدمات از کشتیهای گذرنده از تنگهٔ هرمز در چارچوب طرح اقدام راهبردی برای تأمین امنیت و پیشرفت تنگهٔ هرمز خبر داده است.
بر پایهٔ گفتهٔ سخنگوی این کمیسیون، در مادهٔ سوم این طرح پیشبینی شده است که در برابر خدماتی که ایران به کشتیهای مجاز به گذر از تنگه ارائه میدهد، هزینه دریافت شود. این خدمات، بنا بر این توضیح، شامل راهنمایی و خدمات دریانوردی، پاسداری زیستبومی، سوخترسانی در هنگام نیاز، خدمات بیمهای، ایمنی و دیگر خدمات وابسته به رفتوآمد دریایی خواهد بود.
بر پایهٔ این طرح، هزینهٔ یادشده از کشتیهای کشورهایی که مجاز به گذر از تنگهٔ هرمز هستند دریافت خواهد شد و پرداخت آن میتواند به ریال یا هر ارز دیگری که از سوی ایران تعیین شود انجام گیرد.
اهمیت این تصمیم در آن است که ایران میکوشد بخشی از نقش خود در ساماندهی رفتوآمد دریایی هرمز را از یک توان صرفاً جغرافیایی به سازوکاری رسمی برای ارائهٔ خدمات و دریافت درآمد دگرگون کند. در چنین چارچوبی، گذر از یک آبراه راهبردی تنها به معنای عبور کشتی نخواهد بود، بلکه با مجموعهای از خدمات دریانوردی، ایمنی، زیستبومی و پشتیبانی همراه خواهد شد که هزینهٔ آن بر دوش بهرهبرداران قرار میگیرد.
از دید راهبردی، این رویکرد میتواند نشانهای از تلاش ایران برای تعریف دوبارهٔ سامان گذر و مرزبانی دریایی در هرمز باشد؛ بهویژه آنکه این تنگه یکی از گذرگاههای بنیادین جابهجایی انرژی در جهان است و هر دگرگونی در شیوهٔ اداره و خدماترسانی آن میتواند پیامدهایی برای کشتیرانی و بازار انرژی داشته باشد.
در نگرش ایرانشهری، آب و راه نیز همچون خاک، بخشی از گسترهٔ مرزبانیاند. پاسداری از یک گذرگاه تنها در توان بستن یا گشودن آن نمود نمییابد؛ بلکه در توان سامان دادن به رفتوآمد، نگاهبانی از امنیت، فراهم آوردن خدمات و برپا کردن نظمی پایدار بر آن نیز آشکار میشود. اگر این طرح به قانون و سپس به سازوکار اجرایی روشن بدل شود، هرمز میتواند از یک گذرگاه طبیعی به یک نهاد راهبردی در شهریاری دریایی ایران نزدیکتر شود.
-فروریختن پندار برتری؛ هرمز و نمایان شدن مرزهای توان واشنگتن
هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجهٔ پیشین ایالات متحده، در ارزیابیای دربارهٔ رویارویی واشنگتن با ایران، گفته است که یک برداشت نادرست راهبردی از ایران آمریکا را به وضعیت کنونی رسانده و این کشور اکنون خود را در «گودالی عمیق» گرفتار کرده است. او با اشاره به هزینههای جنگ گفته است که بخش بزرگی از جنگافزارهای آمریکا در رویارویی با ایران مصرف شده و بخش دیگری نیز برای پشتیبانی از همپیمانان واشنگتن در شاخاب پارس فرستاده شده است؛ وضعیتی که به گفتهٔ او، توان آمریکا برای رویارویی با رخدادهای پیشبینینشده را کاهش داده است.
کلینتون همچنین گفته است که اگر جورج واشنگتن، بنیانگذار سیاسی ایالات متحده، وضعیت کنونی این کشور را میدید، از آن دلسرد و اندوهگین میشد. از نگاه او، دشواری کنونی تنها به میدان نبرد بازنمیگردد، بلکه به ناتوانی در پیشبینی پیامدهای راهبردی رویارویی و فرسایش ذخایر جنگی آمریکا نیز پیوند دارد.
در همین زمینه، رزماری کلانیک، مدیر برنامهٔ خاورمیانه در اندیشکدهٔ Defense Priorities، بازگشت آمریکا به یک نبرد همهجانبه با ایران را دارای پیامدهای سنگین راهبردی دانسته است. بر پایهٔ ارزیابی او، پندار واشنگتن دربارهٔ اینکه تشدید یورشهای هوایی میتواند توان ایران برای اثرگذاری بر تنگهٔ هرمز را از میان ببرد، از بنیاد نادرست است.
کلانیک گفته است که بازگشت به نبرد تمامعیار، پیش از آنکه آمریکا را به هدفهای اعلامشدهٔ خود برساند، ذخایر جنگافزاری این کشور را بیش از پیش فرسوده و نیروهای نظامی آن را زیر فشار قرار خواهد داد. او همچنین تأکید کرده است که ایران میتواند رفتوآمد در تنگهٔ هرمز را به اندازهای مختل کند که آشفتگی گسترده در کشتیرانی پدید آید و آمریکا و اسرائیل نتوانند بهآسانی جلوی چنین وضعیتی را بگیرند.
اهمیت این ارزیابی از آنجاست که تنگهٔ هرمز تنها یک گذرگاه دریایی نیست؛ بلکه یکی از گلوگاههای بنیادین جابهجایی انرژی در جهان است. از این رو، حتی اگر یک نیروی بزرگ نظامی بتواند در میدان هوایی برتری خود را نشان دهد، این برتری لزوماً به معنای توانایی واداشتن طرف مقابل به گشودن پایدار یک گذرگاه راهبردی نیست.
سخنان کلینتون و کلانیک، اگرچه از دو جایگاه متفاوت بیان شدهاند، در یک نکته به یکدیگر نزدیک میشوند: توان جنگافزاری با توان تحمیل ارادهٔ سیاسی یکی نیست. آمریکا میتواند جنگافزارهای فراوانی در اختیار داشته باشد، اما هنگامی که ادامهٔ جنگ موجب فرسایش ذخایر، فشار بر نیروها و گسترش میدان رویارویی شود، مسئله از «توان ضربه زدن» به «توان ادامه دادن و رسیدن به نتیجه» دگرگون میشود.
در این چارچوب، هرمز به یکی از آشکارترین نمودهای این دگرگونی بدل شده است. هر اندازه واشنگتن برای گشودن این گذرگاه ناچار به صرف نیروی بیشتر شود، اهمیت جغرافیا، پایداری و توان بستن یا گشودن راهها در برابر برتری صرفاً جنگافزاری بیشتر آشکار خواهد شد. این همان نقطهای است که یک گذرگاه طبیعی میتواند از یک پدیدهٔ جغرافیایی به یک اهرم بزرگ راهبردی دگرگون شود.
- فروشکستن اپوزیسیون اشغالگر برونمرزی؛ شکاف تازه در سپهر پهلوی چیان
در روزهای گذشته، کشاکش میان علی کریمی و شماری از چهرههای نزدیک به رضا دیبا در فضای سیاسی برونمرزی بالا گرفته و به یکی از موضوعات پرگفتوگوی رسانههای فارسیزبان بدل شده است. بر پایهٔ گزارشهای منتشرشده، این کشاکش پس از سخنان ایرج مصداقی شدت گرفت؛ مصداقی در گفتوگویی مدعی شده بود که صفحهٔ علی کریمی در اختیار خود او نیست و شخصی به نام امید دانا آن را میگرداند. این ادعا از سوی منابع مستقل بهگونهای جداگانه راستیآزمایی نشده است.
پس از انتشار این سخنان، علی کریمی با انتشار چند نوشته در رسانهٔ اجتماعی خود، رضا دیبا را مستقیماً خطاب قرار داد و از او خواست دربارهٔ این ادعا موضع بگیرد. بر پایهٔ گزارش رسانههای منتشرکنندهٔ این خبر، کریمی برای پاسخگویی رضا دیبا مهلتی ۲۴ ساعته تعیین کرد و هشدار داده است که اگر این سخنان تکذیب نشود، واکنش سختی نشان خواهد داد.
این کشاکش در حالی رخ داده که علی کریمی در گذشته از چهرههای شناختهشده در میان بخشی از هواداران وی و جریان مشروطه چی به شمار میرفت. از همین رو، دگرگونی موضع او و رویارویی آشکارش با برخی چهرههای نزدیک به این جریان، بیش از یک درگیری شخصی بازتاب یافته و به نشانهای از شکاف در میان بخشی از نیروهای همسو با رضا دیبا تبدیل شده است. برخی گزارشهای تازه نیز بر همین گسست درونی تمرکز کردهاند.
در سوی دیگر، ادعای مطرحشده دربارهٔ ادارهٔ صفحهٔ علی کریمی از سوی امید دانا همچنان در حد ادعا و گفتهٔ یک چهرهٔ سیاسی است و تا زمانی که اسناد روشن یا تأیید مستقیم از سوی صاحبان حساب منتشر نشود، نمیتوان آن را واقعیتی قطعی دانست.