گزارش هفتگی ۷۹ام
- آذر بازدارندگی بر فراز تنگه اهورامزدا؛ جدال فرزندان جم و کیخسرو در سپاه پاسداران ایرانشهر با واشنگتن بر سر شاهراه انرژی جهان
تنگه هرمز همچنان مهمترین کانون رویارویی میان ایران و آمریکاست. گزارشهای تازه نشان میدهد که رفتوآمد نفتکشها هنوز به حالت عادی و پایدار بازنگشته و این گذرگاه دریایی همچنان در مرکز چانهزنی سیاسی و امنیتی دو طرف قرار دارد.
به گزارش رویترز، صدها کشتی و هزاران دریانورد همچنان از پیامدهای ناامنی در این منطقه اثر میپذیرند و شرکتهای بیمه دریایی با احتیاط و سختگیری بیشتری عمل میکنند. این گزارشها تأکید دارند که تنگه هرمز یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر بحرانهای کدگ اماری و انرژی در جهان است.
رسانههای کدگ اماریگ نیز گفتهاند که حتی اختلالهای کوچک در این گذرگاه میتواند پیامدهای گسترده جهانی داشته باشد. از همین رو، توان اثرگذاری بر این مسیر، جایگاه ایران را در معادلات جهانی بالا برده و بسیاری از قدرتها ناچارند نقش آن را در تصمیمهای خود در نظر بگیرند.
هرچند مقامهای آمریکایی از افزایش رفتوآمد کشتیها خبر دادهاند، اما شرکتهای کشتیرانی هنوز با احتیاط حرکت میکنند. همچنین شماری از کشتیهایی که در ماههای گذشته در خلیج فارس متوقف یا با محدودیت روبهرو شده بودند، هنوز در انتظار تضمینهای امنیتی سپاه پاسداران هستند.
بر پایه دادههای امنیت دریایی و گزارشهای جهانی، پس از درگیریهای گسترده اخیر، وضعیت تنگه هرمز وارد مرحلهای پیچیدهتر از پیش شده است. رسانههای جهانی این وضعیت را «آتشبس ناپایدار با احتمال بازگشت درگیری» نامیدهاند و بر شکنندگی امنیت انرژی جهان تأکید کردهاند.
از نگاه تاریخی و ایرانشهری، تنگه هرمز تنها یک گذرگاه آبی نیست، بلکه پیوندگاه نیروی دریایی، امنیت ملی و کدگ اماری راهبردی ایرانشهر است. هر تغییر در این آبراه، بهطور مستقیم بر جایگاه منطقهای ایران اثر میگذارد.
- رامش پارسی بر فراز آبهای جنوب؛ تداوم حضور گسترده نیروهای دریایی در هرمز
نگارههای ماهوارهای و گزارشهای کارشناسی از فزونیِ جنبوجوش شناورهای رزمی و قایقهای تندرو در پیرامون تنگه هرمز خبر میدهند. برخی گزارشهای دیدهبانی دریایی نشان میدهد که رفتوآمد شناورهای نظامی در پیرامون جزیرههای راهبردی جنوب افزایش یافته است. دادههای ماهوارهای نیز از حضور دهها شناور در پیرامون جزیره لارک و نواحی پیرامونی آن حکایت دارد.
ایران این حضور را بخشی از مأموریتهای پاسداری از امنیت دریا و نگهبانی از آبراهها میداند. افزایش این حضور دریایی نشان میدهد که تنگه هرمز همچنان در سنجشهای امنیتی منطقه جایگاهی بسیار مهم دارد. این وضعیت همچنان بهای بیمه دریایی و جابهجایی انرژی را بالا نگه داشته است.
در سراسر تاریخ ایرانشهر، در دست داشتن و پاسداری از گذرگاههای دریایی جنوب همواره بخشی از امنیت ملی کشور بهشمار میآمده است. اهمیت تنگه هرمز در روزگار کنونی، همان جایگاهی را دارد که بندرهای پارس در روزگار باستان برای ایران داشتند.
- آتش در بابالمندب؛ جنبش انصار یمن محدودیتهای تازه ای علیه کشتیرانی مرتبط با اسرائیل اعلام کرد
جنبش انصار یمن آگاهی داده است که بازدارندگیهای تازهای بر کشتیهای وابسته به اسرائیل در دریای سرخ و تنگه بابالمندب روا خواهد داشت. این کار نگرانیهای نوینی درباره ایمنی آبراه دریای سرخ برانگیخته است.
سران انصار در بیانیهای گفتهاند هر کشتی که با اسرائیل پیوند داشته باشد، میتواند در تیررس کنشهای رزمی قرار گیرد. این تصمیم در میانه بالا گرفتن کشاکشهای منطقهای و ادامه آشوبهای باخترِ آسیا گرفته شده است.
بابالمندب و هرمز دو گلوگاه بنیادین در کدگ اماری راهبردی باختر آسیا بهشمار میآیند. همزمانی فشار بر این دو آبراه میتواند بر تراز انرژی و بازرگانی جهانی اثر بگذارد و شیوه جابهجایی نفت و کالا را دگرگون سازد.
در حالی که گفتوگوهای سیاسی میان ایران و آمریکا به گامی سرنوشتساز رسیده است، دگرگونیهای دریای سرخ نیز همچنان ادامه دارد. بسیاری از نهادهای راهبردپژوه بر این باورند که ایمنی انرژی جهان اکنون بیش از هر زمان دیگر به این دو گلوگاه ــ هرمز و بابالمندب ــ وابسته شده است.
سازمان دریانوردی ایالات متحده نیز آگاهینامهای تازه درباره تهدیدهای احتمالی علیه کشتیهای بازرگانی در بابالمندب و دریای سرخ منتشر کرده است. در این آگاهینامه آمده است که کشتیهای دارای پیوند با آمریکا، بریتانیا یا اسرائیل ممکن است با خطر بیشتری روبهرو شوند. همچنین سفارش شده است که کشتیها برای کاستن از خطر، تدابیر ایمنی ویژهای در رفتوآمد خود بهکار بندند. این آگاهینامه در رسانههای ویژهنامههای دریایی و انرژی بازتابی گسترده یافته است.
- پیغام سپاه پاسداران ایرانشهر در سایه آتش در هرمز؛ تأکید بر بازدارندگی فعال در آبراههای جنوبی
در پی بالا گرفتن کشاکشهای منطقهای و ادامه بحران دریایی در خلیج فارس، فرماندهان نظامی ایران بر پایداری «بازدارندگیِ کنشگر» در آبراههای جنوبی کشور تأکید کردهاند. این مواضع در چارچوب افزایش تنشها در تنگه هرمز و پیرامون آن بیان شده است.
مقامهای نظامی ایران همچنین نسبت به گسترش دامنه بحران در باخترِ آسیا و پیامدهای آن برای ایمنی منطقه هشدار دادهاند. این سخنان در هنگامی مطرح شده که درگیریها در چند جبهه، از سوریه و عراق گرفته تا دریای سرخ، رو به فزونی نهاده است.
گزارشهای تحلیلی نشان میدهد ایران همچنان یکی از کنشگران بنیادین در معادلات ایمنی دریای سرخ و مدیترانه خاوری بهشمار میآید و مواضع نظامی آن در این پهنهها بر تراز نیرو در منطقه اثر میگذارد.
بر پایه دادههای منتشرشده از درگیریهای سال ۲۰۲۶، دامنه تنشها از خلیج فارس تا دریای سرخ و مدیترانه گسترش یافته و شبکهای از درگیریهای مستقیم و نیابتی پدید آمده است.
در این چارچوب، نقش ایران در پشتیبانی از همپیمانان منطقهای و اثرگذاری بر گذرگاههای دریایی، بخشی از راهبرد «بازدارندگیِ فرامرزی» دانسته میشود.
در منطق ایرانشهری، توان زمانی پایدار میماند که دامنه اثرگذاری آن از مرزهای جغرافیایی فراتر رود. نقش ایران در معادلات دریای سرخ و مدیترانه بازتابی از همین بینش ایرانشهری است؛ بینشی که در آن «ایرانشهر» نه قلمرویی محدود، بلکه گسترهای از نفوذ فرهنگی و تمدنی دانسته میشود.
- دالان آتش و پهپاد؛ تشدید جنگ فرسایشی در جبهه شرقی اوکراین
در روزهای گذشته، جنگ اوکراین به مرحلهای تازه از تندی درگیریها رسیده است؛ مرحلهای که با فزونی یورشهای پهپادی، نبردهای فرساینده و زدوخوردهای پراکنده در جبهههای خاوری همراه شده است. هر دو سوی نبرد اکنون بهگونهای گسترده از پهپادها برای آماج گرفتن ژرفای پشتیبانی و راههای تدارکاتیِ رقیب بهره میبرند.
بر پایه گزارشهای میدانی، اوکراین یورشهای پهپادی خود را به سازهها و بنیانهای نظامی و انرژی روسیه در ژرفای خاک این کشور افزایش داده است. این یورشها انبارهای سوخت، راههای پشتیبانی و مسیرهای جابهجایی در کریمه و بخشهایی از جنوب روسیه را آماج قرار دادهاند.
در برابر، روسیه نیز با بهکارگیری موجهای گستردهای از پهپادها و موشکها، شهرهای اوکراین از جمله پیرامون کییف و میکولایف را هدف گرفته است.
بررسیهای نظامی نشان میدهد که خط پیشانی نبرد اکنون به چیزی همانند «کمربند مرگ پهپادی» دگرگون شده است؛ نواری از میدان نبرد که در آن ژرفای عملیاتی میان ۲۰ تا ۵۰ کیلومتر برای هر دو سوی درگیر بسیار پرخطر شده و جابهجایی نیروها و جنگافزارهای زرهی بهشدت محدود گشته است.
- سوریه ؛ تشدید تنشهای مرزی، بازآرایی سیاسی و رقابت منطقهای
پس از جنگ تازه میان ایران، آمریکا و اسرائیل و بالا گرفتن کشاکشهای منطقهای، سوریه به دورهای از «آشفتگیِ مهارشده پس از جنگ» گام نهاده است؛ دورهای که در آن زدوخوردهای پراکنده امنیتی، هماوردی نیروهای منطقهای و کوشش برای استوار کردن فرمانروایی دولت مرکزی بهگونهای همزمان ادامه دارد. دگرگونیهای تازه نشان میدهد که سرزمین سوریه هنوز یکی از گرههای بنیادین کشاکشهای راهبردی در باخترِ آسیاست.
رسانههای جهانی وضعیت سوریه را «گذار ناتمام پس از جنگ داخلی در سایه جنگی تازه در منطقه» خواندهاند. بررسیها نشان میدهد که سوریه از یک جنگ داخلی شناختهشده به دورهای رسیده که در آن چندین بحران منطقهای بهگونهای درهمتنیده بر آن اثر میگذارند.
سوریه همچنان یکی از کانونهای اصلی سامان ایمنی در باختر آسیاست. جایگاه جغرافیایی این سرزمین سبب شده است که حتی پس از فروکش کردن جنگ داخلی، این کشور همچنان در میانه هماوردی میان ایران، ترکیه، اسرائیل و برخی نیروهای بیرون از منطقه بماند.
در شرایط پس از جنگهای تازه، سوریه بیش از آنکه به یک واحد سیاسی پایدار دگرگون شود، به میدان برخورد و درهمآیی بحرانهای منطقهای بدل شده است.
- چین در بازار انرژی؛ مهار تقاضا، بازتعریف امنیت انرژی و اثرگذاری بر قیمت جهانی نفت
به گزارش روزنامه تایمز، در میانه نوسانهای بازار جهانی انرژی، چین با کاهش چشمگیر درونآورد نفت خام و افزایش بهرهگیری از اندوختههای راهبردی خود، به یکی از عاملهای اصلی در پایدار نگه داشتن بهای جهانی نفت بدل شده است. همزمان، دگرگونی در الگوی نیاز انرژی در چین ــ از جمله گسترش خودروهای برقی و شبکههای جابهجایی ریلی ــ فشار درونآورد انرژی به این کشور را کاهش داده و آرایش بازار جهانی انرژی را دگرگون کرده است.
بر پایه گزارشهای تازه بازار انرژی، چین که بزرگترین درونآورنده نفت در جهان بهشمار میآید، در ماههای گذشته میزان درونآورد نفت خام خود را بهگونهای چشمگیر کاهش داده است؛ کاهشی که در سنجش با میانگین سالهای گذشته به چند میلیون بشکه در روز میرسد.
این کاهش درونآورد چند انگیزه اصلی دارد:
بهرهگیری گسترده از اندوختههای راهبردی نفت
کاهش کار برخی پالایشگاهها در شرایط سود اندک
افزایش سهم انرژیهای جایگزین و خودروهای برقی
سیاستهای مهار و ساماندهی نیاز درونی انرژی
گزارشها نشان میدهد چین با این رویکرد، در عمل بخشی از تکانه کمبود عرضه که از کشاکشهای خاورمیانه پدید آمده را در خود جذب کرده و از جهش تند بهای نفت جلوگیری کرده است.
از این رو، چین آرامآرام از جایگاه یک «مصرفکننده صرف انرژی» به جایگاه یک «ساماندهنده ناپیدای بازار جهانی نفت» در حال دگرگونی است. این کشور با مهار نیاز درونی، بخشی از توان فشار ژئوپلیتیکی خاورمیانه و ایالات متحده بر بازار انرژی را نیز بیاثر میکند. - بازآرایی قدرت در ایران؛ کاهش نقش ریاستجمهوری و افزایش وزن نهادهای نظامی در تصمیمسازی کلان
در پی دگرگونیهای تازه در پهنه ایمنی و آرایش نیروها در منطقه، گزارشهای نگیزشی نشان میدهد که سازوکار تصمیمسازی در ایران بیش از گذشته به سوی نهادهای ایمنی و رزمی گرایش یافته و جایگاه ریاستجمهوری در برخی زمینههای بنیادینِ سیاست درونمرزی و برونمرزی محدودتر شده است. این روند در چارچوب افزایش نقش نهادهای پاسدارِ ایمنی ملی و گرداننده بحرانهای منطقهای سنجیده میشود.
فزونی جایگاه نهادهای رزمی را میتوان بازتاب یک الگوی دیرینه دانست؛ الگویی که در آن ماندگاری و پایداری تمدنی بر جداسازیهای دیوانی و اداری پیشی میگیرد. در چنین چارچوبی، سامان قدرت به سوی تمرکز در بخشهایی میرود که توان پاسداری از مرزها و رویارویی با تهدیدهای بیرونی را دارند.
در منطق ایرانشهری، آنگاه که کیان سرزمین در میان باشد، ساختار فرمانروایی بهگونهای سامان مییابد که نیروی نگهبان بر دیگر بخشها پیشی گیرد؛ چرا که پایداری کشور، پیششرط هر سامان سیاسی و دیوانی است.