گزارش هفتگی ۹۵
- تعز در آتش رزم؛ نیروهای یمنی بر گلوگاههای باختری پای میفشارند
در ۷۲ ساعت نبرد سخت، نیروهای مسلح یمن با نیروهای وابسته به دولت پشتیبانیشده از سوی عربستان در چند جبهه درگیر بودهاند و جنگندههای سعودی نیز برای پشتیبانی از نیروهای همسو با ریاض وارد کارزار شدهاند.
یکی از آماجهای بنیادین نبرد، در دست گرفتن چهارراهها و راههایی است که تعز و لحج را به الحدیده و کرانهٔ باختری پیوند میدهد. نیروهای مسلح یمن در این نبرد توانستهاند منطقهٔ کدحه را استوار کنند و بر بلندیهای پیرامون آن اشراف یابند؛ رخدادی که از دید نگیزشی، راه را برای پیشروی بیشتر در ژرفای جایگاههای نیروهای روبهرو گشوده است. خبرگزاری آناتولی در یکم اکتبر، از نبرد سنگین در چند جبههٔ تعز، از جمله جبل حبشی، مقبنه و العقرود، خبر داد و مقامهای نیروهای دولت یمن نیز مدعی کشته شدن دهها تن از نیروهای حوثی شدند؛ این آمار بهگونهای مستقل راستیآزمایی نشده است.
راه تعز ـ مخا؛ نبرد بر سر گلوگاههای زمینی
نیروهای مسلح یمن با پیشروی در این منطقه، راه پیوندی میان بندر مخا و تعز را بریده و شماری از نیروهای وابسته به طارق صالح در وضعیت محاصره قرار گرفتهاند.
در این نبرد سه جبههٔ بنیادین برای رزم ترسیم شده است: جبههٔ حیس به سوی الخوخه، جبههٔ کدحه به سوی پادگان خالد بن ولید و مخا، و جبههٔ کدحه به سوی جنوب تعز. بر پایهٔ این نگرش، در دست گرفتن این راهها میتواند راههای رساندن نیرو و سازوبرگ به نیروهای مستقر در تعز را محدود کند.
اهمیت این راهها تنها در نگارهٔ رزمی یمن نیست. مخا در کرانهٔ دریای سرخ و نزدیک دروازهٔ اشکها جای دارد و چیرگی بر کرانهٔ باختری میتواند بر ایمنی کشتیرانی در این گذرگاه نیز اثر بگذارد.
شدت درگیری میان نیروهای مسلح یمن و نیروهای همسو با ریاض به اندازهای بوده که جنگندههای سعودی برای پشتیبانی از نیروهای خود وارد کارزار شدهاند.
گزارشهای مستقل نیز از انجام یورشهای هوایی در تعز حکایت دارند. در یکم اکتبر، نیروهای دولت یمن اعلام کردند که شش یورش هوایی علیه جایگاههای حوثیها در جنوبشرقی تعز و مقبنه انجام شده است. روز پس از آن نیز ارتش دولت یمن از انجام ۲۰ یورش هوایی در سه ساعت علیه جایگاهها و جابهجاییهای حوثیها در چند بخش تعز خبر داد. همزمان، سخنگوی نظامی حوثیها نیز در دوم اکتبر مدعی شد که جنگندههای سعودی طی ۲۴ ساعت ۴۷ یورش هوایی و موشکی در مناطق زیر کنترل حوثیها انجام دادهاند. رویترز این ادعا را به سخنگوی نظامی حوثیها نسبت داده و آن را بهعنوان ادعای این گروه گزارش کرده است.
بنابراین، آنچه با اطمینان بیشتری میتوان گفت، گسترش جدی کارزار هوایی همزمان با نبرد زمینی در تعز است؛ اما شمار دقیق یورشها و اندازهٔ زیان هر دو سوی نبرد همچنان جای گفتوگو است.
تعز؛ چرا این شهر اهمیت دارد؟
تعز تنها یک میدان نبرد دیگر در نگارهٔ یمن نیست. این شهر یکی از پرجمعیتترین شهرهای یمنی و حلقهٔ پیوند میان بخشهای شمالی، جنوبی و کرانهٔ باختری یمن است. گزارشهای گوناگون تعز را یکی از کانونهای بنیادین شدت گرفتن جنگ میدانند. شورای امنیت گزارش کرده است که درگیریها پیرامون تعز شدت گرفته و این شهر میان مناطق زیر کنترل حوثیها در شمال و مناطق زیر کنترل نیروهای دولتی در جنوب جای دارد.
اهمیت راستین این نبرد زمانی روشنتر میشود که آن را از نگارهٔ یمن بیرون آوریم. کرانهٔ باختری یمن به دروازهٔ اشکها میرسد؛ گذرگاهی که دریای سرخ را به خلیج عدن پیوند میدهد و یکی از راههای بنیادین جابهجایی کالا و انرژی میان اروپا و آسیاست.
در هفتههای گذشته، حوثیها بنا بر گزارشهای جهانی بخشهایی از کرانهٔ باختری، بندر مخا و جزیرهٔ میون در دروازهٔ اشکها را به کنترل خود درآوردهاند. همین پیشروی سبب شده است نبرد تعز و کرانهٔ باختری دیگر تنها مسئلهای درونسرزمینی نباشد و به ایمنی کشتیرانی جهانی پیوند بخورد.
از همین رو، هر دگرگونی در ترازوی جبههٔ تعز و مخا میتواند پیامدهایی فراتر از خود یمن داشته باشد؛ بهویژه اگر راههای پیوندی نیروهای سعودی و همپیمانانشان در کرانهٔ باختری دگرگون شود یا کنترل مناطق پیرامون دروازهٔ اشکها تغییر کند.
با مرور خبرهای یک هفتهٔ گذشته دربارهٔ نبرد یمن، تصویری از شدت گرفتن جنگ در جنوبباختر یمن به دست میآید.
در این تصویر، کدحه و جادههای پیرامون تعز به گرههای بنیادین نبرد تبدیل شدهاند؛ نیروهای مسلح یمن مدعی پیشروی و بریدن برخی راههای پیوندی هستند؛ نیروهای همسو با عربستان در برابر این پیشروی ایستادگی میکنند؛ و نیروی هوایی سعودی و هواگردهای نیروهای دولت یمن در پشتیبانی از جبهههای زمینی وارد کارزار شدهاند.
در سوی دیگر، یورشهای موشکی و پهپادی منسوب به نیروهای مسلح یمن علیه آماجهای عربستان سعودی نشان میدهد که میدان نبرد تنها به تعز محدود نمانده و عربستان نیز در ژرفای خاک خود در معرض تهدید قرار گرفته است؛ هرچند جزئیات و اندازهٔ زیان بسیاری از این یورشها همچنان نیازمند راستیآزمایی مستقل است.
در نتیجه، هفتهٔ گذشته را میتوان دورهای از تشدید همزمان نبرد زمینی، یورشهای هوایی و رویارویی موشکی ـ پهپادی دانست؛ روندی که در صورت ادامه، اهمیت تعز، مخا و کرانهٔ باختری را برای آیندهٔ جنگ یمن و ایمنی دروازهٔ اشکها بیشتر خواهد کرد.
-هرمز زیر نگاه تیزبینانه سپاهیان ایرانشهر ؛ ایران مسیر عبور را تعیین میکند و بابالمندب همچنان گشوده است
در واپسین روزهای هفته، تنگهٔ هرمز بار دیگر به کانون اصلی کشاکش میان ایران و آمریکا دگرگون شد؛ از یک سو ترامپ از گذر دهها کشتی و روان بودن نفت از این آبراه سخن گفت و همزمان پیشنهاد ایران برای گشایش فوری هرمز را «ناپذیرفتنی» خواند؛ از سوی دیگر، فرماندهان و سخنگویان نیروهای مسلح ایران پافشاری کردند که گذر شناورها باید بر پایهٔ راههای تعیینشده از سوی ایران انجام گیرد و آمریکا حق دخالت در ساماندهی این گذرگاه را ندارد.
این دیدگاهها در شرایطی بازگو میشود که ایران پیشتر طرحی هفتروزه برای گشایش هرمز و بازگشت به گذر عادی کشتیها پیشنهاد کرده بود؛ رویترز گزارش داده است که سیدعباس عراقچی این پیشنهاد را در سازمان ملل پیش نهاده و اجرای آن را وابسته به کنش دوسویهٔ آمریکا دانسته بود. ترامپ نیز پس از آن این پیشنهاد را نپذیرفت، هرچند گفتوگوهای غیرمستقیم همچنان دنبال میشود.
ترامپ در سخنانی مدعی شد مقدارهای بزرگی نفت از تنگهٔ هرمز میگذرد و تنها در یک شب ۲۹ کشتی از این آبراه گذشتهاند. او همزمان گفت ایران خواهان گشایش فوری هرمز است و انگیزهٔ آن را فشار کدگآماری برخاسته از جنگ دانست.
ترامپ همچنین گفت که خود از دستیابی به سازش پیشواز میکند، اما پیشنهاد کنونی ایران را نمیپذیرد.
گزارشهای تازهٔ بازار کشتیرانی نیز از بازگشت بخشی از نفتکشها به این آبراه حکایت دارند، هرچند هزینهٔ بیمه، کرایهٔ جابهجایی و خطرهای کارکردی همچنان بالا مانده و رفتوآمد فرآوردههای پالایشی هنوز پایینتر از اندازهٔ پیش از جنگ است. در شهریور ۲۰۲۶ نیز گذر بارهای گاز مایع از هرمز به بالاترین اندازه از آغاز جنگ رسیده بود، هرچند گذر کشتیها همچنان با نگرانیهای ایمنی و هزینههای بیشتر همراه بوده است.
بنابراین میان «بسته بودن کامل هرمز» و «بازگشت کشتیرانی به وضعیت عادی» فاصلهای بسیار است. رقم ۲۹ کشتی در سخنان ترامپ، بهخودیخود آمار مستقل و فراگیری از کشتیرانی نیست و باید به همان گفتهٔ رئیسجمهور آمریکا نسبت داده شود.
در برابر این سخنان، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح ایران هشدار داده است که هر کشتیای که بیرون از راه تعیینشده از سوی ایران از هرمز بگذرد، امنیت نخواهد داشت.
این دیدگاه در واقع دنبالهٔ سیاستی است که تهران در ماههای گذشته دربارهٔ کشتیرانی در هرمز اعلام کرده است: ایران میگوید برای گذر امن شناورها راههایی را مشخص کرده و کشتیهایی که از این چارچوب پیروی کنند، با وضعیتی دیگرگون از شناورهای سرپیچ روبهرو خواهند شد. اصل چنین هشدارهایی پیشتر نیز در گزارشهای رسانهای دربارهٔ دستور نیروهای مسلح ایران برای بهکارگیری نفتکشها از راههای مورد پذیرش تهران بازتاب یافته بود.
از دید ایران، مسئله تنها «باز یا بسته بودن» آبراه نیست؛ بلکه چه کسی ایمنی، راه و آیین گذر را تعیین میکند نیز به همان اندازه ارزشمند است.
سخنگوی ارشد نیروهای مسلح ایران همچنین گفته است که آمریکاییها باید از اندیشهٔ دخالت در گردانندگی تنگهٔ هرمز دست بردارند و در صورت دخالت، با واکنش نیروهای مسلح ایران روبهرو خواهند شد.
در همین راستا، معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه نیز در سخنانی با اشاره به ادعای آمریکا دربارهٔ نقش آن کشور در ایمنی هرمز، پرسیده است که اگر این آبراه را از آنِ خود میداند، ناوها و شناورهایش کجا هستند؟ او از آمریکا خواسته است یکی از ناوهای خود را به این پهنه نزدیک کند.
همزمان، نهاد گردانندگی آبراه شاخاب پارس به دارندگان و گردانندگان کشتیها هشدار داده است که برخی اجارهنامهها، شناورها را به گذر از راههایی وامیدارند که از دید مقامهای ایرانی پذیرفتنی نیستند.
بر پایهٔ این هشدار، چنین کاری میتواند خطرهای جانی و مالی برای کشتی، ناخدا و خدمه پدید آورد و حتی گذرهای پسین آن شناور از هرمز را با محدودیت روبهرو سازد.
این نهاد اعلام کرده است که اگر سرپیچی اجارهدهندگان کشتی آشکار شود، نام شرکت مربوطه در فهرست ناسازگارها جای خواهد گرفت و گذر همهٔ شناورهای وابسته به آن نیز میتواند با محدودیت روبهرو شود.
این بخش از سیاست ایران نشان میدهد که ایران در کنار تهدید رزمی، در پی برپا کردن یک سامان دیوانی و بازرسی برای گذر دریایی نیز هست؛ یعنی مسئلهٔ هرمز تنها به ناو، موشک و زیردریایی محدود نمانده و به مالکیت کشتی، اجارهٔ کشتی، راه کشتیرانی و پاسخگویی شرکتهای دریایی نیز کشیده شده است.
در سوی دیگر آبراههای راهبردی این بخش از جهان، وزارت ترابری و کارهای همگانی دولت مستقر در صنعا اعلام کرده است که در فاصلهٔ ۲۲ تا ۲۶ سپتامبر، ۱۹۸ کشتی بازرگانی از دروازهٔ اشکها گذشتهاند. این گشایش، کشتیهای عربستانی را دربرنمیگیرد. مقامهای انصار اعلام کردهاند که گذر کشتیهای بازرگانی ادامه دارد، ولی کشتیهای سعودی از این آیین جدا هستند.
این سیاست بر فرستادن نفت عربستان نیز اثر میگذارد، زیرا بخشی از نفت بارگیریشده در بندر ینبع برای رسیدن به بازارهای آسیایی باید از راه جنوب و دروازهٔ اشکها بگذرد.
-« ایران پس از جنگ؛ از ایستادگی در برابر گردپیچ تا نیرومندتر شدن یک نیروی خفته
نشریهٔ «فارن افرز»: ایران پس از بیش از شش ماه جنگ همچنان پابرجاست و شاید نیرومندتر از گذشته شده باشد
نشریهٔ آمریکایی «فارن افرز» در گزارشی دربارهٔ پیامدهای جنگ، ارزیابی کرده است که بیش از شش ماه پس از آغاز درگیری، ایران نهتنها از هم نپاشیده، بلکه بر پایهٔ برخی سنجهها شاید از پیش از جنگ نیز نیرومندتر شده باشد.
بر پایهٔ این گزارش، کارکرد ایران در برابر فشارهای جنگی و کدگآماری فراتر از پیشبینی بوده است. ایران توانسته است با بودنِ محاصرهٔ دریایی آمریکا، بخشی از کالاها و نیازمندیهای بایستهٔ خود را همچنان وارد کند و از فروپاشی کامل سازوکارهای کدگ و بازرگانی جلوگیری کند.
این ارزیابی، چهرهای دیگر از آن انگارهای به دست میدهد که بر پایهٔ آن فشار رزمی و دریایی میتوانست به ازهمگسیختگی شتابان درون کشور بینجامد. از دید نویسندگان گزارش، توانایی ایران در دنبال کردن دادوستد و فراهم آوردن بخشی از نیازهای خود نشان میدهد که ساختارهای کدگ و پشتیبانی کشور توانستهاند بخشی از فشار برخاسته از جنگ و محاصره را در خود بگیرند.
آنچه این گزارش بر آن انگشت میگذارد، تنها توان یک کشور برای گذر از فشار نیست؛ بلکه آزمونی برای پایداری شهریگانی و تابآوری در برابر فشارهای بیرونی است. در چنین هنگامهای، پاسداری از راههای بازرگانی، نگاهداشت فرآوری و فراهمآوری نیازهای مردم، نمودهایی از همان اشه، داد و آبادانی هستند که در اندیشهٔ ایرانشهری، بنیاد توانایی یک کشور به شمار میروند.
- ریموس در دام هرمز ؛ سپاه پاسداران ایرانشهر از شکار دومین زهپاد آمریکایی خبر داد
نیروی دریایی سپاه از بهدامانداختن یک زهپاد زیرسطحی «ریموس ۶۰۰»
در
تنگهٔ هرمز خبر داد
نیروی دریایی سپاه پاسداران ایران اعلام کرد که رزمندگان این نیرو در
یک کارزار هماهنگ، با بهرهگیری از اشراف دادهای و جنگ الکترونیکی*، یک
فروند زهپاد زیرسطحی پیشرفتهٔ آمریکایی را در تنگهٔ هرمز به دام انداختهاند.*
بر پایهٔ این بیانیه، زهپاد یادشده از گونهٔ ریموس ۶۰۰ (Remus 600) و از زیرسطحیهای هوشمند و پیشرفته بوده که به گفتهٔ سپاه،
برای گردآوری دادهها و جاسوسی در آبهای هرمز به کار گرفته میشده است. سپاه میگوید
این شناور زیرسطحی به غنیمت گرفته شده و اکنون در اختیار کارشناسان نیروی دریایی
سپاه قرار دارد تا دادههای موجود در سامانههای آن بازیابی و بررسی شود.
نیروی دریایی سپاه همچنین با تأکید بر دیدگاه خود دربارهٔ چگونگی تنگهٔ
هرمز اعلام کرده است که هرمز بسته است و نیروهای این نهاد در برابر آنچه
«جنبشهای خطرناک» و «رفتوآمد از راههای ناروا» میخواند، پیوسته در حال
برخورد هستند.
- آسمان در التهاب؛ پرچم دروغین فلایدبی و سایهٔ اتهام بر سر ایران
کانال ۱۲ اسرائیل از
بررسی احتمال هواپیماربایی فلایدبی خبر داد؛ نتانیاهو از پیوند احتمالی ایران
گفت، اما آن را تأیید نکرد
در پی رویداد پرواز FZ1073 فلایدبی از
دبی به تلآویو، مقامهای اسرائیلی برای مدتی پیوند خود با هواپیما را از دست
دادند و احتمال هواپیماربایی در دست بررسی قرار گرفت. این هواپیما در ادامه
پس از درگیری در کابین خلبان، در عربستان سعودی فرود اضطراری کرد. بر پایهٔ
گزارشهای منتشرشده، کمکخلبان به خلبان یورش برده بود و سرانجام با دخالت مسافران
و خدمه مهار شد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در گفتوگو با سیبیاس گفت هنوز برای نسبت دادن این رویداد به ایران زود است. او مدعی شد اسرائیل پیشتر نشانههایی از تلاش ایران و نیروهای همسو با آن برای افزایش یورشها علیه
اسرائیلیها و اتباع اسرائیلی در بیرون از اسرائیل دریافت کرده، اما تأکید کرد که روشن نیست در این رویداد همکاری یا هماهنگی ایران وجود داشته باشد. نتانیاهو همچنین احتمال نقش مسائل روانی را منتفی ندانست. از سوی دیگر، دونالد ترامپ سپس مدعی شد کمکخلبان شاید با ایران پیوند داشته باشد، هرچند برای این گفته نیز مدرک مشخصی ارائه نشد. گزارشهای مستقل تأکید دارند که انگیزهٔ نهایی این رویداد همچنان در دست بررسی است.
- قمار با سپر نفتی؛ ترامپ ۴۰ میلیون بشکه دیگر از ذخیره راهبردی آمریکا را به میدان میآورد
ذخیرهٔ نفتی آمریکا در کمتر از شش ماه نزدیک به ۱۳۰ میلیون بشکه کاهش یافته است
دولت ترامپ بار دیگر برای واگذاری تا ۴۰ میلیون بشکه نفت خام از ذخیرهٔ راهبردی آمریکا (SPR) فراخوان داده است؛ اقدامی که بخشی از برنامهٔ گستردهتر آمریکا برای آزادسازی نفت از ذخیرههای راهبردی و پشتیبانی از بازار جهانی نیرو به شمار میرود. وزارت نیرو آمریکا اعلام کرده این مبادله در چارچوب تعهد ایالات متحده برای آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخیرهٔ راهبردی خود انجام میشود.
آمارهای ادارهٔ دادههای نیروی آمریکا نشان میدهد که در ۳ آوریل ۲۰۲۶، نزدیک به ۴۱۳٫۳ میلیون بشکه نفت در ذخیرهٔ راهبردی آمریکا وجود داشت. این رقم تا ۱۸ سپتامبر به حدود ۲۸۴٫۶ میلیون بشکه کاهش یافت؛ یعنی در این بازه نزدیک به ۱۲۸٫۸ میلیون بشکه از ذخیره کاسته شده است.
این اندازه از ذخایر، پایینترین میزان ثبتشده در چند دههٔ اخیر است. رویترز در ۲۸ سپتامبر گزارش داد که موجودی SPR به حدود ۲۸۳٫۸ میلیون بشکه رسیده که پایینترین سطح از اکتبر ۱۹۸۲ به شمار میرود.
- پنج کشتی و آزمون هرمز؛ هشدار تحلیلگر پیشین سیا درباره توان دریایی آمریکا
لری جانسون: نیروی دریایی آمریکا برای مهار همزمان
چند کشتی ایرانی با کمبود شناور و نیروی انسانی روبهرو میشود
لری جانسون، کارشناس پیشین سازمان اطلاعات
مرکزی آمریکا (سیا)، در ارزیابی توان دریایی
ایالات متحده برای ادامهٔ محاصرهٔ ایران گفته است که آمریکا برای اجرای یک محاصرهٔ
گسترده و پیوسته با کمبود شمار شناورها و نیروهای در دسترس روبهرو است.
جانسون با اشاره به توان ایران برای بهراه انداختن
همزمان چند کشتی، مدعی شده است که اگر تهران تنها پنج کشتی را همزمان
روانهٔ دریا کند، نیروی دریایی آمریکا برای بازداشتن و توقیف همهٔ آنها با کمبود
توان رزمی روبهرو خواهد شد. از دید او، چنین چگونگیای میتواند فشار سنگینی بر
توان آمریکا برای نگاهداشت محاصره وارد کند.
این دیدگاه با برخی ارزیابیهای دیگر دربارهٔ
دشواری اجرای یک محاصرهٔ دریایی درازمدت نیز همراستا است. یک افسر بازنشستهٔ نیروی
دریایی آمریکا نیز پیشتر گفته بود ساختار کنونی نیروی دریایی آمریکا برای یک
کارزار درازمدتِ محاصرهمانند، بهویژه در برابر تهدیدهای ناهمتراز ایران، شمار
بسندهای از شناورهای کوچک مناسب این کارزار را در اختیار ندارد.
با این همه، پنتاگون دیدگاهی دیگر ارائه کرده
است. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در ماه اوت گفته بود ایالات متحده ابزارهای
بسنده برای ادامهٔ محاصرهٔ دریایی ایران را دارد و میتواند شناورها را برای
نگاهداشت این محاصره جابهجا و جایگزین کند. ازاینرو، اندازهٔ واقعی توان آمریکا
برای اجرای محاصرهای گسترده و پایدار همچنان میان مقامهای آمریکایی و
برخی کارشناسان رزمی مورد اختلاف است.
از سوی دیگر، گزارشهای مربوط به تنگهٔ هرمز
نشان میدهد که بازگرداندن رفتوآمد دریایی به اندازهٔ پیش از جنگ برای آمریکا کاری
آسان نیست و کارشناسان از نیاز به نیروی دریایی بسیار بزرگتر یا حتی حضور گستردهٔ
نیروی زمینی سخن گفتهاند.
در کشاکش دریایی، شمار ناوها تنها بخشی از
سنجش توان رزمی است؛ جغرافیا، اشراف دادهای، پشتیبانی، توان ماندگاری و شناخت
آبراه نیز در سرنوشت یک نبرد دریایی نقش دارند.