گزارش هفتگی ۸۸
- «تلآویو چشم به فردای بیواشنگتن دوخته است؛ بیم از فرونشستن پشتوانهٔ آمریکایی»
روزنامهٔ آمریکایی نیوزویک در گزارشی تازه از نگرانی مقامهای اسرائیلی دربارهٔ دگرگونی نگرش سیاسی در ایالات متحده و کاهش پشتیبانی سنتی از اسرائیل خبر داده است. بر پایهٔ این گزارش، شماری از مقامهای اسرائیلی به این برداشت رسیدهاند که تلآویو باید خود را برای غرب آسیایی آماده کند که در آن اتکای اسرائیل به پشتیبانی آمریکا کمتر از گذشته باشد.
اوفیر آکونیس، سرکنسول اسرائیل در نیویورک، در گفتوگو با نیوزویک به پیروزیهای تازهٔ نامزدهای جریان پیشرو در حزب دموکرات اشاره کرده است؛ نامزدهایی که دیدگاههای انتقادیتری نسبت به اسرائیل و مداخلههای بیرونی آمریکا دارند. او هشدار داده است که بخشی از جامعهٔ آمریکا شاید دیگر پشتیبانی سنتی از اسرائیل را نپذیرد.
بر پایهٔ همین گزارش، بیم تلآویو تنها به دگرگونی دولت آمریکا محدود نیست، بلکه به دگرگونی ژرفتر در نگرش جامعهٔ آمریکا بازمیگردد. آکونیس با وجود پافشاری بر اهمیت تداوم پیوند آمریکا و اسرائیل، گفته است اسرائیل باید برای مستقلتر شدن از گذشته آماده شود.
این بیم در هنگامهای پدیدار شده که نشانههایی از بازآرایی سامان امنیتی منطقه نیز دیده میشود. در هفتهٔ جاری، گزارشهایی دربارهٔ شکلگیری پیمانهای تازه میان نیروهای منطقهای و سخن گفتن از یک سامان «پساآمریکایی» در منطقه منتشر شده است؛ روندی که میتواند جایگاه دیرینهٔ واشنگتن را در تراز نیروهای منطقهای با چالش روبهرو کند.
از دید راهبردی، سخنان آکونیس بیش از آنکه نشانهٔ بریدن اسرائیل از آمریکا باشد، بازتاب بیم از نامطمئن شدن پشتوانهٔ آمریکایی است. اسرائیل همچنان خواهان نگاهداشت پیوند دیرینه با واشنگتن است، اما همزمان میکوشد توان رزمی و امنیتی خود را چنان سامان دهد که در صورت کاهش پشتیبانی آمریکا، وابستگی آن به بیرون کمتر باشد.
نگیزش ایرانشهری
کشوری که امنیت خویش را بیش از اندازه به نیروی بیرونی گره زند، با هر دگرگونی در ارادهٔ آن نیرو، بخشی از توان فرمانروایی و تصمیمگیری خود را نیز از دست میدهد.
اگر تلآویو امروز از «غرب آسیای پساآمریکا» سخن میگوید، خود این سخن نشان میدهد که مسئله تنها دگرگونی یک همپیمانی نیست؛ بلکه بیم از دگرگونی تراز نیروها و سامان منطقهای است.
در منطق ایرانشهری، خشثره تنها نیروی جنگی نیست؛ توان ایستادن بر پای خویش است. دولت نیرومند آن دولتی است که اگر پشتیبان بیرونی کنار رفت، سامان درونی، مرزبانی و توان بازدارندگی آن همچنان پابرجا بماند.
-هرمز، دروازهٔ ایرانشهر؛ تهران از برپایی سامان نوین در شاخاب پارس سخن میگوید»
در پی کشاکش فزاینده بر سر تنگهٔ هرمز، مقامهای ایرانی بر این دیدگاه پای فشردهاند که سامان ایرانی حاکم بر این گذرگاه دریایی بازگشتناپذیر است و ایالات متحده برای دگرگون کردن وضعیت کنونی ناچار به پذیرش شرایط تازه خواهد بود.
امیر سرتیپ اکرمینیا، سخنگوی ارتش ایران، با تأکید بر این دیدگاه گفته است: «سامان ایرانی حاکم بر تنگه هرمز بازگشتناپذیر است.» او همچنین مدعی شده است که آمریکا جز پذیرفتن وضعیت پدیدآمده راه دیگری ندارد و در غیر این صورت، هزینهای بسیار سنگینتر از گذشته خواهد پرداخت.
اکرمینیا همچنین پایداری مردم ایران در برابر ایالات متحده را عامل افزایش جایگاه ایران در میان ملتها و جریانهای آزادیخواه جهان دانسته و گفته است که ایرانیان امروز به عنوان مردمی پایدار، بینا و دلیر شناخته میشوند.
همزمان، نهاد مدیریت آبراههٔ شاخاب پارس اعلام کرده است که ادعاها و پیامهای پیاپی مقامهای آمریکایی دربارهٔ گشوده شدن تنگهٔ هرمز، تغییری در وضعیت موجود پدید نخواهد آورد. بر پایهٔ این بیانیه، تنگه همچنان بسته است و تا زمانی که شروط ایران پذیرفته نشود، گشایش آن در دستور کار نخواهد بود.
در سوی دیگر، شرمن، مذاکرهکنندهٔ پیشین آمریکا در گفتوگوهای هستهای، با ارزیابی سیاست فشار واشنگتن گفته است که بعید است افزایش فشارهای کدگآماری از سوی رئیسجمهوری آمریکا بتواند ایران را به پذیرش خواستههای واشنگتن وادارد. از نگاه او، فشار بیشتر الزاماً به تسلیم ایران نخواهد انجامید.
محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی، نیز در موضعی همسو با این دیدگاه اعلام کرده است که پیام ایران روشن است: تنگهٔ هرمز تا زمانی که ایالات متحده به جنگ و محاصره پایان ندهد، داراییهای مسدودشدهٔ ایران را آزاد نکند و درگیریها در سراسر منطقه، از جمله لبنان و غزه، پایان نیابد، گشوده نخواهد شد.
بر پایهٔ این سخنان، تهران گشایش تنگه را نه یک تصمیم جداگانه دربارهٔ رفتوآمد دریایی، بلکه بخشی از یک بستهٔ بزرگتر سیاسی و راهبردی میداند. از این دیدگاه، پایان جنگ، رفع محاصره، آزادسازی داراییها و پایان درگیریهای منطقهای باید پیش از بازگشت کامل رفتوآمد دریایی تحقق یابد.
از دید راهبردی، این مواضع نشاندهندهٔ تلاش ایران برای تبدیل جایگاه جغرافیایی تنگهٔ هرمز به یک اهرم سیاسی و راهبردی است. هرمز تنها یک گذرگاه دریایی نیست؛ بلکه یکی از مهمترین دروازههای انرژی جهان است و هر دگرگونی پایدار در سامان رفتوآمد آن میتواند بر کشتیرانی، بازار انرژی و روابط میان قدرتهای منطقهای و جهانی اثر بگذارد.
در نگاه ایرانشهری، مرزبانی تنها نگاهبانی از خاک نیست؛ نگاهبانی از راه، آب، دروازه و سامان پیرامون کشور نیز هست.
هرمز در این برداشت، تنها یک تنگهٔ جغرافیایی نیست؛ بلکه دروازهای است که جایگاه ایران را در میان سرزمینهای پیرامونی به نمایش میگذارد. هنگامی که یک دولت بتواند بر امنیت و سامان این دروازه اثرگذار باشد، توان جغرافیایی آن به توان راهبردی دگرگون میشود.
از این رو، آزمون اصلی هرمز تنها این نیست که چه کسی میتواند آن را ببندد؛ آزمون بزرگتر این است که چه کسی میتواند سامان پس از گشایش را تعریف کند.
-«واشنگتن در گرداب تشدیدتنش و فرسایش توان جنگی
روزنامهٔ آمریکایی نشنال اینترست در تحلیلی هشدار داده است که ترامپ باید پیش از آنکه دیر شود، از چرخهٔ تشدید رویارویی با ایران بیرون آید. این رسانهٔ آمریکایی بر این باور است که آنچه در آغاز رویارویی میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران به نظر میرسید، اکنون بهسرعت در حال دگرگونی به یک جنگ فراگیر منطقهای است.
بر پایهٔ این تحلیل، ایران از ابزارهای نامتقارن گوناگونی برخوردار است که میتواند بدون برخورداری از برتری جنگافزاری متعارف آمریکا، هزینههای سنگینی بر واشنگتن تحمیل کند. از دید این رسانه، هدف آمریکا میتواند بازگرداندن بازدارندگی باشد، در حالی که ایران میکوشد توان پایداری و سازگاری راهبردی خود را به نمایش بگذارد.
همزمان، شبکهٔ الجزیره در گزارشی مدعی شده است که فرماندهان نظامی آمریکا پس از نزدیک به شش ماه درگیری با ایران، بیش از ادامهٔ یورشها، در پی یافتن راهی برای تبدیل برتری رزمی آمریکا به یک دستاورد سیاسی و سپس خروج از بنبست جنگ هستند.
بر پایهٔ این گزارش، فرماندهان ارشد آمریکا در نشستهای پشت درهای بسته دربارهٔ محدودیتهای نیروی هوایی، کاهش ذخایر جنگافزار و خطر گسترش بیشتر درگیری هشدار دادهاند. آنان در عین حال در پی یافتن راهکاری هستند که بدون گشودن راه برای یک جنگ فراگیرتر، امکان اعلام یک «پیروزی نمادین» برای ترامپ را فراهم کند.
الجزیره همچنین مدعی شده است که ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، به مشاوران ارشد ترامپ هشدار داده است که تشدید بیشتر جنگ میتواند نتیجهای وارونه داشته باشد و نیروی هوایی آمریکا بهتنهایی احتمالاً نخواهد توانست به همهٔ آماجهای اعلامشدهٔ رئیسجمهوری دست یابد.
در همین راستا، یک منبع آگاه که سیانان به او استناد کرده، گفته است: «کین به دنبال راه فرار است.»
روزنامهٔ آمریکایی هیل نیز گزارش داده است که کاهش چشمگیر ذخایر موشکهای تهاجمی و موشکهای رهگیر پدافندی آمریکا پس از ماهها جنگ با ایران، توان واشنگتن برای افزایش دامنهٔ یورشها علیه تهران را محدود کرده است.
بر پایهٔ این گزارش، فرسایش ذخایر جنگافزاری آمریکا تنها یک دشواری رزمی نیست، بلکه میتواند تراز چانهزنی سیاسی را نیز دگرگون کند؛ زیرا هرچه توان یک سوی نبرد برای ادامهٔ جنگ محدودتر شود، انگیزهٔ آن برای یافتن راهی سیاسی جهت پایان دادن به رویارویی افزایش مییابد.
جنیفر کاوانا، عضو ارشد اندیشکدهٔ Defense Priorities، نیز گفته است که ایران احتمالاً از مدتها پیش از محدودیت ذخایر جنگافزاری آمریکا آگاه بوده و این آگاهی میتواند در شکلگیری راهبرد تهران اثرگذار بوده باشد.
در مجموع، این گزارشها تصویری از فرسایش تدریجی توان تحمیل اراده از سوی واشنگتن ترسیم میکنند. آمریکا همچنان از برتری چشمگیر در نیروی هوایی و جنگافزارهای متعارف برخوردار است، اما مسئلهٔ تعیینکننده برای واشنگتن دیگر تنها توان آغاز یورش نیست؛ بلکه توان ادامهٔ جنگ، جایگزین کردن جنگافزارهای مصرفشده و تبدیل دستاوردهای رزمی به یک نتیجهٔ سیاسی پایدار است.
اگر واشنگتن برای گریز از گرداب تشدید ناچار به جستوجوی راه سیاسی باشد، معنای آن این نیست که برتری جنگافزاری خود را از دست داده است؛ بلکه نشان میدهد برتری جنگی و توان تحمیل ارادهٔ سیاسی، دو چیز یکسان نیستند.
و این همان جایی است که داد، خرد و خشثره در کشورداری به یکدیگر میپیوندند: توانمند آن نیست که تنها بتواند بجنگد؛ توانمند آن است که بتواند جنگ را به سود سامان سیاسی خویش به پایان برساند.
- فرزندان بنوساسان دامنهٔ پاسخ به اعراب سعودی را گسترش میدهند
در پی گسترش رویارویی میان نیروهای یمنی و نیروهای همپیمان عربستان سعودی، وزارت دفاع دولت مستقر در عدن از کشته شدن صغیر بن عزیز، رئیس ستاد مشترک نیروهای وابسته به این دولت، خبر داده است. بر پایهٔ این گزارش، وی در پی یورشهای موشکی اخیر نیروهای مسلح یمن به یکی از اردوگاههای نیروهای همپیمان سعودی در استان مأرب کشته شده است.
همزمان، وزارت خارجهٔ یمن در واکنش به تلاشهای عربستان برای سازماندهی نیروهای همپیمان خود و برپایی پیمانهای تازه اعلام کرده است که چنین پیمانهایی مانع پاسخگویی عربستان در برابر آنچه صنعا «جنایت علیه مردم یمن» میخواند، نخواهد شد.
در بیانیهٔ وزارت خارجهٔ یمن، عربستان متهم شده است که از راه پیش راندن نیروهای همپیمان خود، صدور بیانیه و پیوستن به پیمانهای منطقهای، در پی دگرگون کردن تراز رویارویی است. این نهاد همچنین با اشاره به نقش شورای امنیت در بحرانهای منطقهای، کارآمدی این نهاد را در پشتیبانی از مردم فلسطین زیر پرسش برده است.
در سوی دیگر، وزارت انرژی عربستان سعودی وقوع آتشسوزی در یکی از تأسیسات پالایشگاه آرامکو در جازان را تأیید کرده است. این وزارتخانه دربارهٔ چرایی رخداد توضیحی نداده، اما اعلام کرده است که این آتشسوزی تلفات جانی در پی نداشته است.
همزمان، رسانههای یمنی از یورش نیروهای یمنی به بندر المخا خبر دادهاند؛ بندری در کرانهٔ باختری یمن که به سبب نزدیکی به بابالمندب از جایگاهی مهم در آرایش دریایی منطقه برخوردار است.
یک منبع یمنی پیشتر به شبکهٔ المیادین گفته بود که صنعا در پی رخدادهای اخیر، قاعدهای تازه را در خاک یمن دنبال میکند که بر پایهٔ آن، هرگونه حضور یا جابهجایی نیروهای سعودی به سوی یمن و در جهت عکس، با واکنش فوری روبهرو خواهد شد.
سخنگوی نیروهای مسلح یمن نیز مدعی شده است که در یک عملیات گسترده علیه نیروهای همپیمان سعودی در منطقهٔ المخا، چندین جایگاه گردهمایی نیروها و انبار جنگافزار هدف قرار گرفتهاند. به گفتهٔ او، این عملیات در واکنش به آنچه «تقویت نیروها با جنگافزار و تجهیزات و ادامهٔ یورشها در کرانهٔ باختری یمن و استان تعز» خوانده شده، انجام گرفته است.
بر پایهٔ این ادعا، یورش با شمار زیادی موشک بالستیک و پهپاد انجام شده و برخوردهای مستقیم موجب نابودی بخشی از جنگافزارها و تجهیزات و همچنین کشته و زخمی شدن دهها تن شده است؛ در میان کشتهشدگان و زخمیشدگان، نیروهای سعودی نیز حضور داشتهاند. این جزئیات تاکنون بهگونهٔ مستقل از سوی منابع بیطرف تأیید نشده است.
شبکهٔ سیانان نیز با اشاره به یورش نیروهای یمنی به خاک عربستان گزارش داده است که این رخداد تنها چند روز پس از امضای پیمان مکه روی داده است؛ پیمانی که هدف آن افزایش هماهنگی، توان بازدارندگی و امنیت عربستان عنوان شده بود.
در مجموع، مجموعهٔ این رخدادها نشان میدهد که رویارویی یمن و عربستان بار دیگر از سطح درگیریهای پراکنده فراتر رفته و به سوی فشار همزمان بر توان زمینی، دریایی و انرژی عربستان پیش میرود. از مأرب و المخا در خاک یمن تا جازان در خاک عربستان، دامنهٔ رویارویی اکنون چندین پهنهٔ راهبردی را دربر گرفته است.
در اندیشه شهرگانی ایرانشهری، مرزبانی تنها ایستادن بر کرانهٔ خویش نیست؛ بلکه نگاهبانی از سامان پیرامونی و جلوگیری از آن است که نیروی بیگانه سرنوشت پیرامون سرزمین را به دست گیرد.
مأرب، المخا و جازان در این کشاکش تنها نام چند میدان نبرد نیستند؛ بلکه نشانههایی از آنند که چگونه یک درگیری منطقهای میتواند مرزهای زمینی، راههای دریایی و پشتوانههای انرژی را همزمان درگیر سازد.
-چینش نوین فرماندهی نیروهای مسلح ایران
با صدور احکامی جداگانه از سوی خامنه ای جونیور، مسئولیتهای تازهٔ چند تن از فرماندهان و مدیران بلندپایهٔ نیروهای مسلح ابلاغ شد؛ احکامی که به دگرگونی در ساختار فرماندهی عالی نیروهای مسلح انجامیده است.
بر پایهٔ این احکام، سردار سرلشکر خلبان پاسدار علی عبداللهی به ریاست ستاد کل نیروهای مسلح منصوب شد و امیر سرتیپ کیومرث حیدری نیز جانشینی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح را بر عهده گرفت.
در ادامه، سردار سرتیپ پاسدار احمد وحیدی با دریافت درجهٔ سرلشکری، فرماندهی کل سپاه پاسداران ایران را بر عهده گرفت و سردار سرلشکر پاسدار مصطفی ایزدی نیز به عنوان جانشین فرمانده کل سپاه منصوب شد.
همچنین فرماندهی نیروی دریایی سپاه به سردار دریادار پاسدار علی عظمایی سپرده شد.
این جابهجاییها در حالی انجام میشود که ساختار نیروهای مسلح ایران در پی دگرگونیهای امنیتی و نظامی ماههای گذشته، با نیاز به بازآرایی فرماندهی و تقسیم دوبارهٔ مسئولیتها روبهروست. از همین رو، احکام تازه را میتوان بخشی از روند ساماندهی دوبارهٔ زنجیرهٔ فرماندهی و افزایش هماهنگی میان نیروهای مسلح دانست.
-هشدار تهران به دمشق؛ رژیم اسلامی جولانی زیر تیغ فرزندان شاپورشاه و سردار سورنا
بر پایهٔ گزارش ویژهٔ خبرگزاری لبنانی «یونیوز»، تهران با فرستادن پیامهایی روشن و سخت به دمشق و دیگر پایتختهای منطقه، مانع پیشبرد سناریویی شده است که بنا بر این گزارش، با برانگیزش آمریکا برای دخالت رژیم جولانی در لبنان در دست آمادهسازی بوده است.
بر پایهٔ این گزارش، تهران پایتختهای منطقهای، از آن میان آنکارا، بغداد، دوحه و ریاض را آگاه ساخته است که هرگونه ماجراجویی نظامی جولانی علیه گروه پایداری لبنان میتواند به رویاروییای فراگیر در سراسر جغرافیای سوریه بینجامد.
گفته شده است این هشدار از راه ترکیه به دمشق رسانده شده و در آن بهروشنی آمده است که در صورت دخالت رژیم جولانی در درگیری لبنان، پاسخ موشکی ایران بیش از ۱۰۰ آماج راهبردی را دربر خواهد گرفت؛ از آن میان، کاخ ریاستجمهوری سوریه نیز در شمار آماجهای احتمالی قرار خواهد داشت.
اهمیت این پیام تنها در شمار آماجهای نامبردهشده نیست؛ بلکه نشاندهندهٔ تلاش ایرانیان برای بازداشتن دمشق از ورود مستقیم به میدان درگیری لبنان و جلوگیری از گسترش نبرد به جغرافیای سوریه است. در چنین وضعی، هرگونه دخالت نظامی سوریه میتواند زنجیرهای از رویاروییهای تازه را در سراسر منطقه پدید آورد.
- سرخوردگی یانکی ها از راهکارهای جنگی؛ بازگشت به فشارهای کدگاماری بر ایران
در پی ناکامی راهبرد جنگی رژیم ترامپ در برابر ایران، وزیر دارایی ایالات متحده از آمادهسازی رشتهای از فشارهای تازهٔ کدگاماری علیه ایرانیان خبر داده است؛ رویکردی که نشان میدهد واشنگتن بار دیگر میکوشد به جای رویارویی نظامی، از ابزارهای مالی و بازرگانی برای واداشتن ایران به پذیرش خواستههای خود بهره بگیرد.
اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، در گفتوگویی با شبکهٔ «نیوزمکس» گفت دولت ترامپ در هفتهٔ آینده مجموعهای از اقدامات کدگاماری «بیسابقه» علیه ایران به اجرا خواهد گذاشت. به گفتهٔ او، این اقدامات بخشی از راهبرد واشنگتن برای افزایش فشار مالی بر تهران و واداشتن ایران به پذیرش خواستههای آمریکا خواهد بود.
بازگشت به ابزارهای فشار کدگاماری در شرایطی رخ میدهد که راهبرد نظامی آمریکا در برابر ایران نتوانسته است همهٔ هدفهای مورد نظر واشنگتن را محقق کند. از این رو، کاخ سفید بار دیگر به تحریم، فشار مالی و محدودسازی پیوندهای بازرگانی به عنوان ابزارهای اصلی فشار روی آورده است.
این دگرگونی راهبردی میتواند نشانهای از آن باشد که واشنگتن هزینهٔ رویارویی نظامی مستقیم را سنگین ارزیابی کرده و میکوشد با ابزارهایی کمهزینهتر، همان فشار سیاسی را بر تهران نگه دارد. با این همه، میزان اثرگذاری این روش به توان ایران برای سازگار شدن با فشارهای بیرونی و یافتن راههای تازه برای پیوندهای بازرگانی و مالی بستگی خواهد داشت.
Top of Form
Bottom of Form